Decyzja Biedronki o porzuceniu uniwersalnych, białych, drewnianych palet typu EPAL na rzecz systemów kontrolowanych (tzw. „kolorowych”) wywołała dyskusję w branży logistycznej. Przy okazji warto pamiętać, że technologie mogą znacząco usprawnić obieg wszystkich nośników w transporcie, poprawić ich wykorzystanie i zmniejszyć ślad środowiskowy.
Najpierw krótkie podsumowanie sytuacji, bo akcja rozwija się tu jak w dobrym serialu. Pod koniec lipca br. sieć Biedronka rozesłała do dostawców informację, że za 12 miesięcy, czyli od 1 lipca 2027 r. przestanie przyjmować w swoich magazynach towar dowożony na klasycznych „białych”, drewnianych paletach (typu EPAL). Sieć oczekuje od dostawców przejścia na systemy zamknięte, tzw. kolorowe, zarządzane przez trzy rynkowe konsorcja (niebieskie CHEP, czerwone LPR lub zielone NDHP).
Różnica między systemami jest zasadnicza.
System EPAL vs kontrolowane (CHEP, LPR, NDHP)
To odmienne podejście można określić odpowiednio jako rynek otwarty i regulowany. W „białym” standardzie drewnianych europalet właściwie każdy może kupić sobie dowolną ilość palet (norma techniczna: 11 desek, 9 wsporników, 78 gwoździ i ujednolicona wysokość 14,4 cm). Są globalnie uniwersalne, wymienne, i jest ich w obiegu 650 mln. Jest też mnóstwo zakładów je produkujących – z czego wiele, jak podkreśla Związek Pracodawców EPAL – w Polsce (na 100 mln rocznie produkowanych palet co trzecia powstaje nad Wisłą).
Z kolei systemy kontrolowane nieprzypadkowo mają swoje trzy kolory – zarządzają nimi trzy konsorcja – prywatne firmy. Nie możesz sobie kupić takiej palety, możesz ją wynająć od operatora. Razem z pełną obsługą, serwisem, dowozem nowych i odbiorem nadmiarowych.
Palety systemu EPAL (białe), LPR (czerwone) oraz CHEP (niebieskie)
Decyzja wpłynie na cały rynek transportowy
Decyzja Biedronki ma szerokie konsekwencje, bo mówimy o graczu, który jest liderem segmentu dyskontów oraz sprzedaży spożywczej. W Polsce i na Słowacji ma już niemal 4000 sklepów oraz 107 mld zł rocznego przychodu (dane za 2025 r.). Wielu producentów żywności nie będzie chciało utrzymywać w swoim transporcie dwóch systemów obsługi palet. Jeśli dowożą sporo towaru do Biedronki, mogą w całości przerzucić się na nowe, kolorowe. Dla standardu EPAL oznacza to prawie być albo nie być.
Obie strony mają swoje argumenty:
- EPAL przekonuje, że białe drewniane palety produkowane są lokalnie, sprzedawane i serwisowane przez setki podmiotów. Są uniwersalne, zastępowalne, łatwo dostępne.
- Z kolei CHEP, LPR oraz NDHP przekonują, że dzięki ewidencji wynajmu palet mają nad nimi pełną kontrolę – wiedzą gdzie ile zalega, mogą też wycofać z obiegu uszkodzone i niestabilne, które stanowią zagrożenie bezpieczeństwa w magazynach.
Argumenty logistyków
Każdy, kto pracuje w logistyce, może zrozumieć racje obu stron. Zwykłe drewniane palety są uniwersalnie dostępne w każdym miejscu i traktowane właściwie bezkosztowo. Jak się jakaś połamie albo ukruszy – zawsze masz stertę kolejnych pod ręką. Są i minusy. Bo w transporcie te sterty stają się przekleństwem, zalegając na zapleczach, trzeba płacić za ich utylizację. Białe drewniane palety tylko na początku są białe, bardzo szybko zaczynają wyglądać tak jak na zdjęciach. Uszkodzone, niestabilne palety to zagrożenie bezpieczeństwa transportu.
Na tym opiera swoją argumentację Biedronka – system zamknięty i kontrolowany wymusza na operatorze troskę o odbiór niepotrzebnych palet. Jeśli jakaś jest uszkodzona czy brudna, zawsze wiadomo do kogo zadzwonić po serwis. Nic nie zalega ani nie grozi zawaleniem.
Kwestia ekologiczna
Niebieskie, czerwone i zielone palety przychodzą z gwarancją recyclingu, co dla obu stron jest ważnym argumentem. Zgodnie z rozporządzeniami Unijnymi od 2030 roku 40 proc. opakowań transportowych w logistyce musi być wielorazowe. To prowadzi do najważniejszego pytania – jak uczynić obieg nośników łatwym w ewidencji i możliwie neutralnym dla środowiska.
Jak zawsze – technologia przychodzi tu z pomocą.
Kontrola obiegu nośników – ręczne liczenie vs technologia
Przy napiętych i złożonych łańcuchach dostaw paleta, skrzynka transportowa, kontener, box czy plastikowy pojemnik nie są już wyłącznie kosztem prowadzenia działalności, tylko pełnoprawnym aktywem logistycznym. Ich dostępność bezpośrednio wpływa na ciągłość dostaw, poziom zapasów i koszty operacyjne.
Nośniki oczywiście cały czas zmieniają swoją lokalizację. Problem wielu firm polega na tym, że często nikt nie potrafi odpowiedzieć na podstawowe pytania:
- gdzie obecnie znajduje się konkretny nośnik,
- jak długo przebywa w danej lokalizacji,
- ile razy został wykorzystany,
- gdzie występują największe przestoje,
- które ogniwo łańcucha dostaw powoduje zatory.
W wielu przedsiębiorstwach informacje te nadal są zapisywane ręcznie lub wprowadzane do systemów ERP dopiero po zakończeniu operacji magazynowych (na koniec miesiąca itp.). Oznacza to, że decyzje biznesowe podejmowane są na podstawie danych historycznych zamiast aktualnego obrazu sytuacji.
Pewnym rozwiązaniem są kody QR, stosowane przez producentów nośników (w tym EPAL oraz konkurencyjne paletowe konsorcja). Ich skanowanie jest jednak uciążliwe, a cały system ma sporo praktycznych luk. Nieprzypadkowo największe sieci handlowe w Polsce idą w kierunku cyfryzacji obiegu nośników.
W praktyce oznacza to odejście od ręcznego ewidencjonowania palet i pojemników na rzecz technologii Internetu Rzeczy (IoT), które pozwalają monitorować ich lokalizację i przepływ w czasie rzeczywistym. Jednym z przykładów takiego podejścia jest wykorzystanie nadajników Bluetooth, które produkujemy w Elcar.
Na świecie jest w obiegu 650 mln zwykłych, drewnianych palet. To podstawa logistyki.
Elcar BEACON – monitorowanie, kontrola i ewidencja nośników
Elcar BEACON wykorzystuje niewielkie nadajniki Bluetooth montowane na paletach, pojemnikach lub innych nośnikach logistycznych. Emitowany sygnał odbierany jest przez infrastrukturę elcar, znajdującą się w magazynach, centrach dystrybucyjnych lub pojazdach. Dzięki temu możliwe jest automatyczne określenie lokalizacji oraz rejestracja przemieszczania się nośnika bez udziału pracownika.
Technologia pozwala również zbierać dodatkowe informacje, takie jak temperatura, wilgotność czy wstrząsy, co ma szczególne znaczenie przy produktach wymagających kontrolowanych warunków transportu. System elcar BEACON pozwala na automatyzację ewidencji, rozliczanie sald paletowych i integrację z systemami ERP użytkowników.
Dane z beaconów wspierają planowanie
Największą wartością technologii nie jest samo wskazanie miejsca, w którym znajduje się paleta. Główne korzyści pojawiają się, gdy logistycy zaczynają analizować cały cykl życia nośnika.
Przykładowo system może wskazać, że:
- określone centrum dystrybucyjne / punkt przetrzymuje nośniki średnio o trzy dni dłużej niż pozostałe,
- wybrani odbiorcy zwracają palety z dużym opóźnieniem,
- część nośników nigdy nie wraca z określonego regionu,
- sezonowe wzrosty sprzedaży powodują niedobory tylko w konkretnych lokalizacjach.
Takie informacje pozwalają podejmować decyzje oparte na faktach, a nie przypuszczeniach. Przy ogromnej liczbie codziennych operacji nawet niewielkie usprawnienia przekładają się na znaczące oszczędności.
Technologia monitorująca obieg nośników
W przypadku dużych sieci handlowych liczba wykorzystywanych beaconów liczona jest już w dziesiątkach tysięcy. Rozwiązania tego typu wspierają zarządzanie obiegiem pojemników wykorzystywanych m.in. do transportu świeżych warzyw i owoców, zwiększając dostępność nośników oraz poprawiając efektywność procesów logistycznych.
Dzięki dostępności informacji łatwo jest zapanować nad elementem układanki, który zawsze powodował dużo obciążeń oraz niepotrzebnych kosztów. Lepsze zarządzanie nośnikami poprawia ich dostępność, a więc pozwala ograniczyć niepotrzebne wydatki na zakup nowych.
Firmy, które już dziś budują cyfrową widoczność swoich nośników, zyskują nie tylko lepszą kontrolę operacyjną, ale również możliwość optymalizacji całego łańcucha dostaw. Rezultatem jest krótszy czas obiegu nośników, mniejsze straty oraz większa przejrzystość współpracy pomiędzy uczestnikami łańcucha. To pokazuje, że zarządzanie nośnikami przestaje być wyłącznie zagadnieniem operacyjnym. Coraz częściej staje się elementem przewagi konkurencyjnej w logistyce.
Nośniki transportowe pod kontrolą. Ich stan oraz zapasy mogą być wyświetlane na ekranie w aplikacji.
Jeśli chcesz wspólnie z ekspertami z Elcar zaplanować efektywny model obiegu nośników w Twojej firmie, zadzwoń lub napisz do naszego działu handlowego +48 22 750 37 97, [email protected]
